नारोशंकर मंदिर

बांधकाम: पेशव्यांच्या काळातील मराठा सरदार आणि उमराव सरदार नारोशंकर राजेबाहाद्दूर यांनी इ.स. १७४७ मध्ये या मंदिराची उभारणी केली.
- वास्तुकला: मंदिराची उभारणी वैशिष्ट्यपूर्ण 'माया' शैलीत करण्यात आली आहे. या शैलीवर पारंपरिक हेमाडपंथी आणि मराठा मंदिर स्थापत्यशैलीचा प्रभाव दिसून येतो.
- बाह्य कोरीवकाम: मंदिर एका उंच चौथऱ्यावर बांधलेले असून बाहेरील दगडांवर अतिशय सुंदर आणि बारीक कोरीवकाम केलेले आहे. यामध्ये नक्षीदार जाळीकाम आणि मण्यांच्या माळा धारण केलेल्या मोरांच्या रांगा पाहायला मिळतात.
- मूर्ती आणि छत्र्या: मंदिराच्या चारही दिशांना पद्मासनात (कमळासनात) बसलेल्या संतांच्या मूर्ती आहेत. मंदिराच्या चार कोपऱ्यांवर पूर्वी 'मेघडंबरी' किंवा 'बारसाती' नावाच्या आकर्षक खुल्या घुमटाकार छत्र्या होत्या. त्यापैकी आज तीन छत्र्या अस्तित्वात असून एक छत्री गोदावरी नदीच्या पुरात वाहून गेल्याचे सांगितले जाते.
- तटबंदी: मंदिराच्या संपूर्ण परिसराभोवती सुमारे ११ फूट उंचीची दगडी तटबंदी बांधण्यात आली आहे.
प्रसिद्ध नारोशंकर घंटा
- इतिहास: मंदिराच्या समोरील नदीकिनाऱ्यावरील प्रवेशद्वाराजवळ एक भव्य कांस्य धातूची घंटा आहे. ती 'नारोशंकर घंटा' म्हणून प्रसिद्ध आहे. इ.स. १७३९ मध्ये चिमाजी अप्पा (पहिले पेशवे बाजीराव यांचे बंधू) यांच्या नेतृत्वाखाली मराठ्यांनी वसई किल्ल्यावर पोर्तुगीजांविरुद्ध मिळवलेल्या विजयाच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ ही घंटा येथे बसवण्यात आली. या मोहिमेत नारोशंकर यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती.
- वैशिष्ट्ये: या घंटेचा व्यास सुमारे ६ फूट असून तिच्यावर इ.स. १९२१ हे वर्ष कोरलेले आहे. स्थानिक आख्यायिकेनुसार, पूर्वी या घंटेचा नाद सुमारे ५ मैल (५ किलोमीटर) अंतरापर्यंत ऐकू जात असे.

नारोशंकर मंदिर, पंचवटी, नाशिक, महाराष्ट्र – ४२२००३